مير قوام الدين محمد رازى تهرانى

مقدمه 12

دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات

شاه وقت ( شاه عبّاس دوم ) وزرا و درباريانش را مجذوب خود ساخته و نزد آنان مقام و منزلتى خاصّ داشت . مورّخان در اين باره داستانهاى بسيارى نقل كرده‌اند . حكيم تبريزى داراى آثار اندكى چون : رسالهء فارسى اثبات واجب ، الاصول الآصفية و المعارف الإلهية « 1 » مىباشد . « 2 » علّت اين امر نيز آن است كه بيشتر وقت خويش را به تدريس و تربيت شاگردان مىپرداخت . شاخص‌ترين تلامذهء وى - جداى از مير قوام - عبارتند از : 1 . محمّد رفيع پيرزاده : از مدرّسان مبرّز حكمت مشّاء در زمان حكيم تبريزى . گويا در ميان تمامى شاگردان به استاد نزديكتر بوده ؛ سالها خدمتش را كرده ؛ در خلوت و جلوت ملازمش بوده ؛ انديشه‌ها و عقايدش را به خوبى درك نموده و تابع محض شيوهء استاد و وارث معنوىاش بوده . از اين رو آن گاه كه حكيم تبريزى در اثر كهولت سنّ ، توان نگارش مباحث فلسفى را نداشت ، به وى فرمان داد تا مطالب درسى و ديدگاههايش را تقرير كند . بدين ترتيب ، انديشه‌ها و آراى خويش را به وى املا كرد و پس از پايان يافتن تحرير مباحث ، آنها را بررسى نمود و آن‌گاه كه از صحّت و سقمشان اطمينان يافت ، آن مجموعه را المعارف الإلهية ناميد . وى به همراه مير قوام الدين ، از وفادارترين شاگردان حكيم تبريزى و عمده‌ترين مروّجان مكتبش به شمار مىآيند . 2 . قاضى سعيد ( و برادر مهترش محمد حسين ) قمى ( 1049 - 1107 ه . ق ) : حكمت مشّاء را از محضر حكيم تبريزى فرا گرفت . وى افزون بر فلسفه و عرفان در فقه ، طبّ ، ادبيات ، روايت و تفسير نيز تبحّرى خاصّ داشت ، و مدّتها عهده‌دار منصب قضاوت در

--> ( 1 ) . رسالهء اثبات واجب و قسمتهايى از رسالهء المعارف الإلهية به كوشش استاد سيّد جلال الدين آشتيانى تصحيح و در ضمن دو مجلّد نخست مجموعهء ماندگار منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران به چاپ رسيده است . ( 2 ) . پرفسور هانرى كربن دربارهء متنهاى بر جاى مانده از وى مىگويد : « متنهاى رجبعلى تبريزى ، در نهايت ، در ما احساسى از ژرفا و حتّى عظمت ايجاد مىكند . تصوّر مىكنم كه اين احساس ژرفا حتّى پس از مقايسهء جزئيات منظومهء وى دربارهء جهان با منظومهء ملّا صدرا پابرجا و باقى خواهد ماند . » فلسفهء إيراني و فلسفهء تطبيقي ، ص 99 .